Zaman akıyor, teknoloji büyüyor, makineler gürültüyle toprağı parçalayarak ilerliyor. Ancak Mezopotamya’nın bereketli topraklarında, bazı şeyler hâlâ usulca devam ediyor. Sessiz, alçakgönüllü ve dirençli… Tıpkı bir halkın dili gibi, tıpkı bin yıllık bir belleğin yitip gitmeyen izleri gibi…
Geçtiğimiz günlerde bir dostumun bahçesinde tanıklık ettiğim o an, sadece fide dikimi değil; bir zaman köprüsünden geçişti. Elime telefonu aldım. Normalde yanımdan ayırmadığım kamerama da bir göz gezdirdim ancak şan budur işte o gün yanıma almadım. Gözümün önünde olan şey bir tarım sahnesinden çok, bir kültürün bugüne sızan hatırasıydı. Elimdeki görüntüye anlam katan ise toprağı karan bir alet: Darmişar.
Darmişar: Bir Aletin Ötesinde, Bir Dilin Hatırlattığı Şeyler
Darmişar… Bu sözcük Kürtçedir. Ve bu alet, Mezopotamya’nın binlerce yıllık tarım tecrübesinden süzülen en sade ama en anlamlı araçlardan biridir.
Teknik olarak bir karık açma aleti. Ama sadece bu kadar demek yetersiz kalır. Darmişar, ekilecek fideler için çizgi çizer, toprağı düzler, su yollarını planlar. Dışarıdan bakıldığında demir bir parça, iki ip ve bir yön kazığı… Ama içerden bakıldığında, bu düzenekte kadim bilgeliğin kodları gizlidir.
Modern değildir. Gürültülü hiç değildir. Traktör gibi toprağı parçalayıp geçmez. Yavaşça ilerler. Sabırla. Saygıyla. Toprağı “yenmek” için değil, toprağın ruhuna uygun hareket etmek için tasarlanmıştır. Sanki insanla toprak arasında sessiz bir anlaşma yapar.
Bir Tarım Aleti mi, Bir Kültür Anlatıcısı mı?
Bugün Darmişar’ı gören biri, onu bir müze vitrininde arayabilir. Oysa o hâlâ yaşıyor. Domates, biber, salatalık fideleri hâlâ onun açtığı hatlara yerleştiriliyor. Bu görüntülerin çekildiği gün, aslında modern zamanlara sızmış bir arkeolojik anda gibiydik. Geçmişin bilgisi, bugünün ihtiyacıyla buluşuyordu. Ne üretimden kopuk, ne gösterişe boğulmuştu. İşte gerçek zamanın tarifi buydu.
Bu, sadece kıtlık karşısında elde kalanla yapılan bir mecburiyet değil. Bu, aynı zamanda bir tercih. Sade olanın, yavaş olanın, doğayla uyumlu olanın tercih edilmesi. Ve bu tercih, bir üretim biçimi değil sadece; bir direniş biçimidir.
Toprağın Dili, Toplumun Hafızasıdır
Mezopotamya toprakları sadece tarımı doğurmadı. Aynı zamanda dilleri, kültürleri ve bilgelik sistemlerini de yeşertti. Darmişar, Kürtçede söylenen bir isim olsa da taşıdığı anlam evrenseldir: toprağa saygı, emeğe sadakat, sabra övgü…
Her kullanıldığında sessiz bir hikâye anlatır. O hikâyede ne yağma vardır, ne talan. Sadece toprakla uyum içinde bir emek alışverişi. Yavaş olan, geçici değildir. Kimi zaman en sağlam olan, en çok ses çıkaran değil, en derinden işleyen olur.
Geleceğe Bir Not
Bu yazıyı okuyan genç bir çiftçi ya da bir belgeselci, belki Darmişar’ı ilk kez duyuyor. Olsun. Bir gün yolunuz Mezopotamya’ya düşerse — belki bir köyde, belki bir bahçede — o demir parça toprağı çiziyor olabilir. O an, durun. İzleyin. Çünkü o sahne, size sadece fide dikimi göstermeyecek. Aynı zamanda bir halkın üretim felsefesini, zamanla kurduğu ilişkisini ve doğayla yaptığı anlaşmayı da anlatacaktır.
Ve unutmayın: Bazen geçmişe dönmek, geleceği daha doğru kurmanın tek yoludur.
Bir Hafıza Belgeseli Darmişar: Mezopotamya Topraklarında Sessizce Süren Bir Tarım Geleneği şimdi Youtube ve Patreonda yayında.
Bir Hafıza Belgeseli Darmişar: https://youtu.be/F0I774pL_y4?feature=shared
